نگاهی غیرسیاسی به ریزش اخیر بازار سرمایه

پس از جمع‌بندی وین بازار بورس اوراق بهادار برخلاف پیش‌بینی‌های بخشی از مردم و مسئولین راه نزول درپیش گرفت و از این جهت موجب تعجب آنان شد. این سؤال در اذهان پدید آمد که چگونه می‌شود فردای جمع‌بندی هسته‌ای شاخص بورس به عنوان دماسنج اقتصاد در عوض رشد چند درصدی به نزول پیاپی خود در چندین روز متوالی ادامه بدهد و داستان رکود این بازار مالی همچنان ادامه دار باشد.

افراد مختلفی با جهت‌گیری‌های متفاوت به توضیح این پدیده پرداختند و از ظن خود این پدیده را تحلیل کردند. عده‌ای این موضوع را سیاسی قلمداد نموده و این موضوع را مرتبط با جریان القاء یأس و ناامیدی دانستند و گفتند دلواپسان می‌خواهند جشن جمع‌بندی هسته‌ای را به کام ملت تلخ کنند و دیگرانی نیز با نگاه کارشناسی این اتفاق را توضیح دادند. در این مقال با رد فرضیه سیاسی بودن ریزش بورس، علل اصلی ریزش بورس به اختصار توضیح داده می‌شود.

 

اول: انتظارات فعالین بازار سرمایه

انتظارات جایگاه به خصوصی در تحلیل بازارهای مالی دارد و تحلیل گران برای پیش‌بینی روندهای آتی بر انتظارات فعالین بازارها تکیه می‌کنند. در بازار بورس نیز که از آن به عنوان یک موجود زنده یاد می‌شود، انتظارات آتی نقش به سزایی در شکل گیری روندهای کنونی بازار دارد. به عنوان مثال بعد از انتخابات ریاست جمهوری در سال ۱۳۹۲ فعالین بورس بدون آنکه تغییری واقعی در اقتصاد مشاهده کنند، صرفاً با توجه به اینکه انتظارات نسبت به آینده اقتصاد تغییر یافته است، اقدام به خرید در بازار بورس نموده و سال ۱۳۹۲ را با رشد ۱۰۷ درصدی بورس یک سال تاریخی برای این بازار مالی رقم زدند.

علت اصلی ریزش بعد از جمع‌بندی وین نیز ریشه در همین انتظارات فعالین بورس داشت که به دلیل وقایع بعد از بیانیه لوزان در آنان پدید آمده بود. در ادامه به چگونگی شکل گیری انتظارات فعالین بورس اشاره می‌شود.

اندکی پس از بیانیه لوزان ریزش و رکود در بازار بورس ادامه پیدا کرد و نگرانی فعالین بورس را در پی داشت. بورس اوراق بهادار که قبل از توافق ژنو ارزش معاملات روزانه بیش از ۳۰۰ میلیارد تومانی را تجربه نموده بود، در طی بیش از یک سال گذشته ارزش و حجم معاملات بسیار پایینی را به خود می‌دید. پس از بیانیه لوزان اعتماد فعالین بورس به این بازار می‌توانست بهبود یابد و انتظارات بهتری را برای آنان پدید بیاورد ولی این انتظارات به نوعی سرکوب گردید و نتیجه آن نیز پس از جمع‌بندی نهایی خودنمایی کرد.

به زعم نگارنده علت این ریزش‌ها به اثرگذاری مسئولین بر این بازار برمی‌گشت و آنطور که از اظهارات و عملکرد آنان برمی‌آمد، نگران تکرار رشدهای هیجانی در سال ۹۲ بودند و با این توجیه که هنوز اتفاقی در واقعیت اقتصاد نیافتاده است و بوسیله عرضه‌های اولیه و چراغ مثبت نشان دادن به عرضه‌های نامتعارف حقوقی‌ها، موجب ادامه دلسردی فعالین بورس گشتند. استدلال مسئولین صحیح باشد یا غلط بهرحال اقدام آنان موجب گردید که اعتماد به بازار بورس باز نگردد و این هشدار به فعالین این بازار داده شود که بعد از توافق احتمالی نیز قرار نیست بازار رشد آنچنانی بکند.

وزیر اقتصاد قبل از بیانیه لوزان در مصاحبه‌ای اعلام می‌کند که نهادهای مسئول آماده رویارویی با تبعات ناشی از بیانیه احتمالی هستند و برای بازار سرمایه نیز برنامه دارند. وزیر اقتصاد اظهار کرد[۱]: «در حوزه بازار سرمایه این امکان وجود دارد که ما شاهد شوک مثبت باشیم که طبیعتاً در آن حالت آمادگی داریم. اتفاقاً در این حالت، آمادگی‌ها بیشتر است. یعنی در شرایط رونق بازار سرمایه‌ خیلی از سیاست‌ها را بهتر می‌توانیم دنبال کنیم. بانک‌ها در حال حاضر مکلف شده‌اند از بنگاه‌داری خارج شوند و اموال و دارایی‌های خود را، چه بنگاه‌ها، چه املاک و چه مستغلات را بفروشند. در شرایط رونق بازار سرمایه این سیاست خیلی بهتر قابلیت اجرا دارد».

این گفته وزیر اقتصاد بعد از بیانیه لوزان نیز توسط رئیس سازمان بورس اوراق بهادار تأیید شد و رسماً سیاست سازمان بورس اوراق بهادار عرضه‌های اولیه‌ای اعلام شد که پیش از این به دلیل رکود بازار سرمایه فرصت عرضه نداشتند. رئیس سازمان بورس اوراق بهادار سه روز کاری بعد از بیانیه لوزان اعلام کرد[۲]: «بنا داریم در روزهای پیش‌رو در عرضه اوراق بدهی و عرضه‌های اولیه شتاب بیشتری کنیم و بر این اساس در هفته جاری و نیز هفته آینده عرضه‌های اولیه زیادی را در بورس شاهد خواهیم بود که می‌تواند فرصت خوبی را برای سرمایه گذاران ایجاد کند». بعد از بیانیه لوزان وعده ۲۰ عرضه اولیه به بازار داده شد که در واقع قسمتی از سهام شرکت‌های سیمان خوزستان، فولاد هرمزگان، پتروشیمی‌مبین و… در بازار عرضه شد.

به خودی خود عرضه اولیه در بازار سرمایه مشکل ساز نیست ولی در بازاری که هنوز جان نگرفته و به صورت قطعی از رکود خارج نشده است، اعلام عرضه‌های متعدد به معنی سرکوب تقاضاست و این سرکوب تقاضا نیز منجر به ادامه رکود گردید و ریزش بورس را از تاریخ ۲۲ فروردین ۹۴ در پی داشت. در جدول زیر مقدار شاخص در تاریخ‌های مختلف قبل و بعد از بیانیه لوزان نشان داده شده است:

تاریخ مقدار شاخص توضیح
۱۱/۰۱/۱۳۹۴ ۶۵۷۲۸ یک روز کاری پیش از بیانیه لوزان
۱۵/۰۱/۱۳۹۴ ۶۷۸۲۷ اولین روز کاری بعد از بیانیه لوزان
۱۹/۰۱/۱۳۹۴ ۷۰۶۸۴ پنجمین روز کاری بعد از بیانیه لوزان و بالاترین میزان شاخص پس از بیانیه لوزان
۲۲/۰۱/۱۳۹۴ ۷۰۰۲۲ ششمین روز کاری بعد از بیانیه لوزان و آغاز افت شاخص بورس
۱۹/۰۳/۱۳۹۴ ۶۲۳۱۷ کمترین میزان شاخص قبل از رشد اخیر

 

همانطور که در جدول بالا نشان داده شده است، رونق بورس پس از بیانیه لوزان تنها ۵ روز کاری ادامه داشت و مجدداً افت شاخص ادامه پیدا کرد و به نزدیکی محدوده قبلی یعنی مقدار ۶۲۳۱۷ واحد بازگشت. بعد از بیانیه لوزان ارزش معاملات بورس و فرابورس در یک روز نزدیک به هزار میلیارد تومان شد که به نظر می‌رسد می‌توانست نقطه بازگشت اعتماد به بازار محسوب شود ولی این‌طور نشد. این موضوع نشان دهنده این است که سیاست زودهنگام عرضه‌های اولیه امری نادرست و منبعث از تصور اشتباه پایان یافتن دوران رکود بود.

علت دیگر ریزش شاخص بورس پس از بیانیه لوزان به عرضه‌های نامتعارف حقوقی‌های بزرگ در سهم‌های مورد استقبال بازار باز می‌گشت و فعالین بازار بورس می‌دانند که بدون رضایت سازمان بورس اوراق بهادار چنین اجازه‌ای به حقوقی‌ها داده نخواهد شد و در شرایط طبیعی چنین حجمی‌از معاملات باید به صورت بلوکی معامله گردد. به عنوان مثال بعد از بیانیه لوزان صندوق بازنشستگی نفت در سهم بانک صادرات که بیشترین تقاضای تاریخ بورس را به خود دیده بود و صف خرید میلیاردی داشت، میزان سهام خود را به صورت چشمگیری کاهش داد. در نمودار زیر تغییر میزان مالکیت سهام بانک صادرات برای این صندوق در روزهای قبل و بعد از بیانیه لوزان نشان داده شده است[۳]:

فروش حقوقی

همانطور که در نمودار بالا مشاهده می‌شود این حقوقی بزرگ بورس بعد از بیانیه لوزان ۳۰۰ میلیون سهم بانک صادرات را بر روی تابلو به فروش رساند و میزان سهام خود را از ۱/۵۴ درصد به زیر ۱ درصد کاهش داد. در نمادهای مورد استقبال بازار چنین عرضه‌هایی از جانب شرکت‌های حقوقی صورت گرفت و این سؤال از مسئولین ناظر باقی است که چگونه شرکت‌های حقوقی توانستند چنین حجمی‌از سهام را بر روی تابلو به فروش برسانند و آیا تبعات این عرضه‌ها بر روی بازار پیش‌بینی شده بود؟

 

دوم: رشد بازار سرمایه پیش از جمع‌بندی هسته‌ای

بازار سرمایه پیش از اعلام نهایی جمع‌بندی هسته‌ای رشد قابل توجهی را داشت که به طور طبیعی بعد از اعلام جمع‌بندی، زمان اصلاح کردن قیمت سهام رسیده بود و مقاومت‌های تکنیکالی شاخص نیز چنین مسئله‌ای را تأیید می‌کنند. در جدول زیر رشد قیمتی سهام‌های مورد استقبال بازار از آغاز روند صعودی شاخص تا به نتیجه رسیدن جمع‌بندی وین نشان داده می‌شود:

نام سهام قیمت در تاریخ (ریال) درصد رشد قیمت تا روز اعلام جمع‌بندی
۱۹/۰۱/۱۳۹۴ ۱۹/۰۳/۱۳۹۴ ۲۳/۰۴/۱۳۹۴
بانک صادرات ۱۰۴۹ ۸۰۱ ۱۰۴۳ ۳۰
بانک ملت ۲۶۵۴ ۲۰۶۱ ۲۵۳۹ ۲۳
ایران خودرو ۳۱۶۴ ۲۴۹۷ ۳۰۷۶ ۲۳
پارس خودرو ۱۰۷۱ ۷۴۴ ۱۱۹۷ ۶۰
کشتیرانی ج.ا.ا ۴۶۳۴ ۴۶۰۴ ۶۰۹۵ ۳۲
پتروشیمی‌تأمین ۲۶۳۶ ۲۲۳۸ ۲۷۳۱ ۲۲
کمباین سازی ایران ۱۰۲۰ ۷۹۷ ۱۰۴۲ ۳۰
سرمایه‌گذاری صنعت نفت ۳۱۷۱ ۲۶۲۶ ۲۸۶۴ ۹
توسعه خدمات دریایی و بندری سینا ۵۱۰۶۳ ۳۷۵۸۳ ۴۹۸۱۷ ۳۲

 

همان‌طور که در جدول بالا نشان داده شده است، میانگین رشد سهام‌های مورد استقبال بازار از تاریخ ۱۹ خرداد که کمترین میزان شاخص پیش از اعلام جمع‌بندی بوده تا تاریخ ۲۳ تیر که روز اعلام جمع‌بندی بوده است، بیش از ۲۰ درصد را نشان می‌دهد و این رشد با توجه به رکود اخیر در بازار سرمایه نشانگر این است که بازار به منظور حفظ سود خود شروع به اصلاح می‌کند. از منظر تکنیکالی نیز شاخص بورس پس از رشد ۱۱ درصدی به نقطه مقاومت خود رسیده بود و از مقدار ۶۹۴۳۳ شروع به اصلاح کرد.

پس می‌توان نتیجه‌گیری کرد که بازار سرمایه پیش از رسیدن به نقطه اعلام جمع‌بندی نهایی هسته‌ای رشد خود را به عبارتی پیش‌خور کرده بود. این موضوع باتوجه به اینکه مهلت ۱۰ تیر برای جمع‌بندی نهایی تمدید گردید نیز قابل تفسیر است.

علاوه بر دو عامل اصلی که برای افت بازار سرمایه گذشت به عوامل دیگری نیز می‌توان اشاره کرد از جمله اینکه پس از توافق ژنو به دلیل رکود کم سابقه در بازار سرمایه و تعیین تکلیف نشدن قطعی مذاکرات و برداشتن تحریم‌ها، جوّ سرمایه‌گذاری کوتاه مدت بر بازار حاکم شده است و سرمایه‌گذاران در کوتاه مدت به فکر برداشت سود خود و خروج از بازار هستند و ترجیح می‌دهند که بعد از پدیدار شدن اثر رفع تحریم‌ها بر گزارش‌های شرکت‌ها به این بازار به چشم بلند مدت بیاندیشند. به اصطلاح چنین رفتاری را نوسان‌گیری می‌نامند که گریبانگیر سرمایه‌گذاران شده است. اگر خواسته شود از عوامل دیگر برای ریزش بورس یاد کرد می‌توان به نزدیک شدن مجامع شرکت‌ها پس از جمع‌بندی نهایی هسته‌ای و گزارش‌های نامطلوب بعضی از شرکت‌ها اشاره نمود.

در آخر تأکید می‌گردد که ریزش بازار سرمایه پس از جمع‌بندی نهایی هسته‌ای دلائلی غیرسیاسی داشته است و نمی‌توان در صورت عاجز شدن از تحلیل به اتّهام‌زنی روی آورد و این سؤال باقی است که اگر جریان سیاسی رقیب می‌خواسته است جمع‌بندی هسته‌ای را در کام مردم تلخ نماید چرا پس از بیانیه لوزان یک هفته بازار سرمایه مثبت ماند و یا قبل از جمع‌بندی هسته‌ای نیز جلوی مثبت شدن بازار را نگرفت؟ این‌ها موضوعاتی است که باید بیشتر به آن اندیشید.

[۱] خبرگزاری فارس، ۲۹/۱۲/۱۳۹۳، کد خبر: ۱۳۹۳۱۲۲۸۰۰۰۶۱۱٫

[۲] پایگاه اطلاع رسانی بازار سرمایه ایران، ۱۶/۰۱/۱۳۹۴، کد خبر: ۲۴۸۶۵٫

[۳] پایگاه رسمی‌شرکت مدیریت فناوری بورس اوراق بهادار تهران.


*: این نوشته را به سفارش سایت برهان نوشته ام، لذا ارجاع به این نوشته صرفاً به این سایت داده شود. اینجا


یک ستارهدو ستارهسه ستارهچهار ستارهپنج ستاره (امتیازی داده نشده)
Loading...

بازتاب

بازتاب URL برای این نوشته:
http://www.khanetab.ir/wp-trackback.php?p=1491

ارسال دیدگاه